Parlament Europejski zatwierdził ostateczne porozumienie w sprawie ogólnego systemu preferencji taryfowych (GSP), który utrzymuje trzy systemy preferencyjnego dostępu do rynku UE: system standardowy, specjalny system GSP+ oraz system Wszystko oprócz broni (EBA). Cła na produkty wrażliwe są obniżone o 3,5 punktu procentowego, a w przypadku niektórych sekcji o 20 %. Tekst jest ostateczny i stanie się prawem po publikacji.
Ogólny system preferencji taryfowych pozwala krajom rozwijającym się eksportować do UE, płacąc niższe cła. Komisja zaproponowała odnowienie i modernizację tego systemu. Parlament zmienił pierwotny wniosek w kilku punktach, w szczególności dotyczących stawek redukcji i progów zawieszenia. Porozumienie osiągnięte z państwami członkowskimi jest obecnie sfinalizowane.
Obniżenie cełCła na produkty wrażliwe są obniżone o 3,5 punktu procentowego, a w przypadku produktów z sekcji S-11a i S-11b o 20 %.
Obniżone cła specyficzneCła specyficzne na produkty wrażliwe są obniżone o 30 %, z wyjątkiem sytuacji, gdy cła obejmują zarówno cła ad valorem, jak i specyficzne, w którym to przypadku cła specyficzne nie są obniżane.
GSP+: cła zawieszoneCła ad valorem na wszystkie produkty objęte GSP+ są zawieszone. Cła specyficzne są całkowicie zawieszone, z wyjątkiem kodu 1704 10 90, ograniczonego do 16 % wartości celnej.
EBA: trzyletni okres przejściowyKraj, który traci status kraju najsłabiej rozwiniętego, korzysta z trzyletniego okresu przejściowego przed wycofaniem z systemu EBA.
Zawieszenie preferencjiPreferencje są zawieszane dla danej sekcji, gdy przywóz przekracza progi w ciągu trzech lat. Lista zawieszeń ma zastosowanie od 1 stycznia 2027 r. i jest poddawana przeglądowi co trzy lata.
Parlament przyjął tekst 459 głosami za, 127 przeciw i 70 wstrzymujących się.
Przedsiębiorstwa i konsumenci w UE nadal będą korzystać z niższych cen wielu produktów importowanych z krajów rozwijających się, ponieważ cła pozostają obniżone lub zawieszone. Kraje partnerskie zachowują preferencyjny dostęp do rynku europejskiego, co wspiera ich eksport i gospodarki. Nowe przepisy wchodzą w życie po publikacji, a lista zawieszeń będzie miała zastosowanie od 1 stycznia 2027 r.
Parlament Europejski przyjął 28 kwietnia 2026 r. stosunkiem głosów 459 za, 127 przeciw i 70 wstrzymujących się ostateczne porozumienie w sprawie ogólnego systemu preferencji taryfowych (GSP). Tekst ten, odpowiadający rozporządzeniu (UE) 2026/1395, utrzymuje trzy systemy preferencyjnego dostępu do rynku UE: system standardowy, GSP+ oraz system Wszystko oprócz broni (EBA). Cła na produkty wrażliwe zostają obniżone o 3,5 punktu procentowego, a w przypadku niektórych sekcji o 20 %. Lista zawieszeń będzie miała zastosowanie od 1 stycznia 2027 r. Taki system obniża koszt importu dla europejskich przedsiębiorstw i konsumentów, należy jednak czuwać, by preferencje nie stały się prawem nabytym dla krajów, które go już nie potrzebują.
GSP przyznaje krajom rozwijającym się obniżki ceł na ich eksport do UE. Preferencje te obniżają cenę importu dla europejskich przedsiębiorstw i konsumentów, co jest korzystne w krótkim okresie. Tworzą jednak także zależność: kraje korzystające mogą utrwalić się w pozycji rentowej, a europejscy producenci ponoszą skutki zakłóconej konkurencji, jeśli zasady nie są stosowane jednolicie.
Tekst przewiduje na szczęście zabezpieczenia. Artykuł 4 wyklucza z systemu standardowego kraje klasyfikowane przez Bank Światowy jako o wysokim dochodzie lub wyższym średnim dochodzie przez trzy kolejne lata albo te, które już korzystają z równoważnego preferencyjnego dostępu. Artykuł 8 zawiesza preferencje dla danej sekcji, gdy import przekracza progi z załącznika IV w okresie trzech lat. Mechanizmy te są niezbędne, by GSP nie stał się stałą pomocą dla krajów, które jej już nie potrzebują. Lista zawieszeń będzie miała zastosowanie od 1 stycznia 2027 r. co da operatorom mile widzianą przewidywalność.
System pozostaje jednak złożony. Komisja może zmieniać listę beneficjentów w drodze aktów delegowanych, a progi zawieszenia są weryfikowane co trzy lata. Elastyczność ta jest konieczna, ale tworzy niepewność dla przedsiębiorstw inwestujących w oparciu o preferencje. Prostsze podejście, oparte na obiektywnych kryteriach i automatycznym wyjściu, zmniejszyłoby ten koszt niepewności.
GSP+ oferuje jeszcze bardziej hojne preferencje (zawieszenie ceł ad valorem) w zamian za ratyfikację i skuteczne wdrażanie międzynarodowych konwencji dotyczących praw człowieka, pracy i środowiska. Tekst wzmacnia mechanizm: Komisja może tymczasowo wycofać preferencje w drodze aktu delegowanego, jeśli kraj nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań (artykuł 15). Ciężar dowodu spoczywa na kraju korzystającym, co jest właściwe.
Proces wycofania jest jednak ciężki: wymaga aktu wykonawczego do wszczęcia procedury, a następnie aktu delegowanego do zawieszenia, z terminami i prawami do obrony. Ten formalizm może opóźniać decyzje, które powinny być szybkie. Co więcej, ostateczna decyzja należy do Komisji, bez wyraźnej kontroli politycznej Parlamentu lub Rady. Lepszym podejściem byłoby powierzenie decyzji o zawieszeniu Radzie, na wniosek Komisji, aby zapewnić jasną odpowiedzialność polityczną.
Preferencje taryfowe nie są prawem nabytym: muszą pozostać tymczasowe i warunkowe.
Parlament Europejski przyjął 28 kwietnia 2026 r. stosunkiem głosów 459 za, 127 przeciw i 70 wstrzymujących się ostateczne porozumienie w sprawie ogólnego systemu preferencji taryfowych (GSP). Tekst ten, odpowiadający rozporządzeniu (UE) 2026/1395, utrzymuje trzy systemy preferencyjnego dostępu do rynku UE: system standardowy, GSP+ oraz system Wszystko oprócz broni (EBA). Cła na produkty wrażliwe zostają obniżone o 3,5 punktu procentowego, a w przypadku niektórych sekcji o 20 %. Lista zawieszeń będzie miała zastosowanie od 1 stycznia 2027 r. Taki system obniża koszt importu dla europejskich przedsiębiorstw i konsumentów, należy jednak czuwać, by preferencje nie stały się prawem nabytym dla krajów, które go już nie potrzebują.
GSP przyznaje krajom rozwijającym się obniżki ceł na ich eksport do UE. Preferencje te obniżają cenę importu dla europejskich przedsiębiorstw i konsumentów, co jest korzystne w krótkim okresie. Tworzą jednak także zależność: kraje korzystające mogą utrwalić się w pozycji rentowej, a europejscy producenci ponoszą skutki zakłóconej konkurencji, jeśli zasady nie są stosowane jednolicie.
Tekst przewiduje na szczęście zabezpieczenia. Artykuł 4 wyklucza z systemu standardowego kraje klasyfikowane przez Bank Światowy jako o wysokim dochodzie lub wyższym średnim dochodzie przez trzy kolejne lata albo te, które już korzystają z równoważnego preferencyjnego dostępu. Artykuł 8 zawiesza preferencje dla danej sekcji, gdy import przekracza progi z załącznika IV w okresie trzech lat. Mechanizmy te są niezbędne, by GSP nie stał się stałą pomocą dla krajów, które jej już nie potrzebują. Lista zawieszeń będzie miała zastosowanie od 1 stycznia 2027 r. co da operatorom mile widzianą przewidywalność.
System pozostaje jednak złożony. Komisja może zmieniać listę beneficjentów w drodze aktów delegowanych, a progi zawieszenia są weryfikowane co trzy lata. Elastyczność ta jest konieczna, ale tworzy niepewność dla przedsiębiorstw inwestujących w oparciu o preferencje. Prostsze podejście, oparte na obiektywnych kryteriach i automatycznym wyjściu, zmniejszyłoby ten koszt niepewności.
GSP+ oferuje jeszcze bardziej hojne preferencje (zawieszenie ceł ad valorem) w zamian za ratyfikację i skuteczne wdrażanie międzynarodowych konwencji dotyczących praw człowieka, pracy i środowiska. Tekst wzmacnia mechanizm: Komisja może tymczasowo wycofać preferencje w drodze aktu delegowanego, jeśli kraj nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań (artykuł 15). Ciężar dowodu spoczywa na kraju korzystającym, co jest właściwe.
Proces wycofania jest jednak ciężki: wymaga aktu wykonawczego do wszczęcia procedury, a następnie aktu delegowanego do zawieszenia, z terminami i prawami do obrony. Ten formalizm może opóźniać decyzje, które powinny być szybkie. Co więcej, ostateczna decyzja należy do Komisji, bez wyraźnej kontroli politycznej Parlamentu lub Rady. Lepszym podejściem byłoby powierzenie decyzji o zawieszeniu Radzie, na wniosek Komisji, aby zapewnić jasną odpowiedzialność polityczną.
Preferencje taryfowe nie są prawem nabytym: muszą pozostać tymczasowe i warunkowe.
