Il-Parlament approva għajnuna Ewropea ta' 678 miljun ewro biex tiġi dekummissjonata l-impjant nukleari ta' Ignalina fil-Litwanja bejn l-1 ta' Jannar 2028 u l-31 ta' Diċembru 2034. L-UE se tkopri sa kważi 86 % tal-ispejjeż, filwaqt li l-bqija jiġi ffinanzjat mil-Litwanja u minn sorsi oħra. It-test adottat jemenda l-proposta inizjali tal-Kummissjoni billi jżid regoli dwar il-protezzjoni tas-sit kontra theddidiet ibridi u dwar il-qsim tal-għarfien. Din hija l-pożizzjoni tal-Parlament; il-Kunsill għad irid jiddeċiedi.
Il-Litwanja impenjat ruħha, meta ssieħbet fl-UE fl-2003, li tagħlaq iż-żewġ reatturi ta' Ignalina, li jmorru lura għall-era Sovjetika, u li tiddedikahom għad-dekummissjonar. L-UE ilha tiffinanzja din l-operazzjoni mill-2007. Il-programm attwali jiskadi fl-aħħar tal-2027 u l-Kummissjoni pproponiet li jiġi estiż. Il-Parlament ivvota favur din l-estensjoni, filwaqt li żied garanziji ta' sigurtà u trasparenza.
Baġit ta' 678 miljun ewroIl-programm għandu pakkett ta' 678 000 000 ewro fi prezzijiet kurrenti (602 720 000 ewro fi prezzijiet tal-2025) għall-perjodu mill-1 ta' Jannar 2028 sal-31 ta' Diċembru 2034.
Kopertura sa 86 %Ir-rata massima ta' kofinanzjament tal-UE toqrob lejn 86 % tal-ispejjeż eliġibbli. Il-bqija jiġi ffinanzjat mil-Litwanja u minn sorsi oħra.
Protezzjoni kontra theddidiet ibridiIs-sit tad-dekummissjonar għandu jiġi protett kontra theddidiet ibridi, inkluż attakki b'droni kontra infrastrutturi kritiċi. Il-programm jista' jiffinanzja miżuri biex tissaħħaħ din is-sigurtà.
Qsim tal-għarfien ikkoordinat miċ-ĊRKIċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka tal-Kummissjoni jikkoordina t-tixrid tal-għarfien dwar id-dekummissjonar lejn l-Istati Membri u, taħt kundizzjonijiet, lejn pajjiżi terzi, b'garanziji ta' kunfidenzjalità.
Tmiem tal-programm preċedenti fl-2028Ir-Regolament tal-2021 jiġi mħassar mill-1 ta' Jannar 2028. L-azzjonijiet li għaddejjin jkomplu sal-għeluq tagħhom.
Il-Parlament adotta t-test b'625 vot favur, 20 kontra u 22 astensjoni.
Din id-deċiżjoni timpenja l-flus tal-kontribwenti Ewropej fi proġett ta' tul twil ħafna: żarmar u dekontaminazzjoni tat-tagħmir u tal-bjar tar-reatturi ta' Ignalina, ġestjoni tal-iskart radjuattiv u protezzjoni tal-ħaddiema u tal-ambjent. Hija timmira wkoll li tevita li l-Litwanja terfa' waħedha kont li jitqies sproporzjonat meta mqabbel mad-daqs tagħha. L-għarfien miksub minn dan il-proġett se jiġi kondiviż fost l-Istati Membri, li jista' jgħin lil pajjiżi oħra jiddekummissjonaw l-impjanti tagħhom stess. It-test għadu mhux definittiv: il-Kunsill irid jiddeċiedi, u l-Parlament jitlob li jiġi kkonsultat mill-ġdid jekk dan jimmodifika sostanzjalment il-proposta.
Il-Parlament ivvota 678 miljun ewro biex ikompli d-dekummissjonar tal-impjant Litwan ta' Ignalina mill-2028 sal-2034, b'kofinanzjament Ewropew qrib 86 %. It-test iżid żewġ novitajiet utli, il-protezzjoni tas-sit mid-drones u l-qsim tal-għarfien. Ma jsolvix il-kwistjoni bażika: għaliex il-kontribwent Ewropew għadu jħallas, għoxrin sena wara l-għeluq, xogħol li r-responsabbiltà aħħarija tiegħu tibqa' Litwana?
Id-dekummissjonar ta' Ignalina huwa xogħol leġittimu: żewġ reatturi RBMK tat-tip Chernobyl, magħluqa fl-2004 u fl-2009, iħallu tagħmir u bjar li jridu jiġu żarmati u dekontaminati. Il-Litwanja ma tistax twaħħal waħedha fattura sproporzjonata għad-daqs tal-ekonomija tagħha, u l-Protokoll Nru 4 tal-Att tal-Adeżjoni tal-2003 kien jimpenjaha tagħlaq. Iżda t-tiġdid sal-2034, b'pakket ogħla mill-552 miljun proposti mill-Kummissjoni, jibdel għajnuna eċċezzjonali f'appuntament baġitarju rikorrenti. Il-Parlament żied il-baġit mingħajr ma kkundizzjona aktar il-ħlas fuq stadji ta' prestazzjoni. Iżda xogħol nukleari li l-finanzjament tiegħu huwa garantit bil-quddiem m'għandu l-ebda inċentiv biex iżomm il-ħinijiet: l-ispiża tad-dewmien tinġarr mill-baġit tal-Unjoni, mhux mill-persuna responsabbli għax-xogħol.
Iż-żidiet tal-Parlament imorru fid-direzzjoni t-tajba. Il-protezzjoni tas-sit kontra theddidiet ibridi, inklużi d-drones, hija spiża ta' sigurtà konkreta, mhux klawsola ta' stil: attakk kontra infrastruttura kritika li tkun qed tiġi dekummissjonata jkollu konsegwenzi li jmorru lil hinn mil-Litwanja. Il-qsim tal-għarfien, ikkoordinat miċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka u ffinanzjat 100 % minn INSC-D, jista' jgħin Stati Membri oħra jiddekummissjonaw l-istallazzjonijiet tagħhom stess. Madankollu, dawn iż-żewġ żidiet ma jikkoreġux l-arkitettura finanzjarja: ir-rata ta' 86 % tibqa' massimu globali, u l-kontribuzzjonijiet addizzjonali tal-Istati Membri jiżdiedu mal-pakket mingħajr kontroll parlamentari addizzjonali.
Approċċ ibbażat fuq is-sussidjarjetà kien iżomm is-solidarjetà Ewropea iżda jorbot kull parti tal-finanzjament ma' stadji verifikabbli tal-pjan ta' dekummissjonar, b'awdit indipendenti tal-ispejjeż u klawsola ta' rkupru f'każ ta' qbiż. Kien ukoll jistabbilixxi limitu għall-kontribuzzjoni tal-Unjoni f'valur assolut, minflok ma jħalli pakket miftuħ għal riżorsi addizzjonali. Il-Parlament ipprefera żieda fil-baġit u garanziji ta' sigurtà, mingħajr mekkaniżmu ta' prestazzjoni. Għall-kontribwent, id-differenza hija sempliċi: f'każ wieħed, il-flus isegwu r-riżultati; fl-ieħor, isegwu l-kalendarju.
It-test mhuwiex definittiv. Il-Kunsill irid jiddeċiedi, u l-Parlament jitlob li jiġi kkonsultat mill-ġdid jekk ibiddel sostanzjalment il-proposta. Din hija l-okkażjoni biex jiġi kkoreġut dak li jonqos: stadji vinkolanti, limitu reali u evalwazzjoni indipendenti tal-ispejjeż qabel kull parti. Mingħajr dan, is-solidarjetà Ewropea tibqa' linja baġitarja, mhux impenn ta' riżultat.
Għajnuna eċċezzjonali ssir rendita baġitarja malli d-dewmien ma jiswiex xejn lil min jipproduċih.
Il-Parlament ivvota 678 miljun ewro biex ikompli d-dekummissjonar tal-impjant Litwan ta' Ignalina mill-2028 sal-2034, b'kofinanzjament Ewropew qrib 86 %. It-test iżid żewġ novitajiet utli, il-protezzjoni tas-sit mid-drones u l-qsim tal-għarfien. Ma jsolvix il-kwistjoni bażika: għaliex il-kontribwent Ewropew għadu jħallas, għoxrin sena wara l-għeluq, xogħol li r-responsabbiltà aħħarija tiegħu tibqa' Litwana?
Id-dekummissjonar ta' Ignalina huwa xogħol leġittimu: żewġ reatturi RBMK tat-tip Chernobyl, magħluqa fl-2004 u fl-2009, iħallu tagħmir u bjar li jridu jiġu żarmati u dekontaminati. Il-Litwanja ma tistax twaħħal waħedha fattura sproporzjonata għad-daqs tal-ekonomija tagħha, u l-Protokoll Nru 4 tal-Att tal-Adeżjoni tal-2003 kien jimpenjaha tagħlaq. Iżda t-tiġdid sal-2034, b'pakket ogħla mill-552 miljun proposti mill-Kummissjoni, jibdel għajnuna eċċezzjonali f'appuntament baġitarju rikorrenti. Il-Parlament żied il-baġit mingħajr ma kkundizzjona aktar il-ħlas fuq stadji ta' prestazzjoni. Iżda xogħol nukleari li l-finanzjament tiegħu huwa garantit bil-quddiem m'għandu l-ebda inċentiv biex iżomm il-ħinijiet: l-ispiża tad-dewmien tinġarr mill-baġit tal-Unjoni, mhux mill-persuna responsabbli għax-xogħol.
Iż-żidiet tal-Parlament imorru fid-direzzjoni t-tajba. Il-protezzjoni tas-sit kontra theddidiet ibridi, inklużi d-drones, hija spiża ta' sigurtà konkreta, mhux klawsola ta' stil: attakk kontra infrastruttura kritika li tkun qed tiġi dekummissjonata jkollu konsegwenzi li jmorru lil hinn mil-Litwanja. Il-qsim tal-għarfien, ikkoordinat miċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka u ffinanzjat 100 % minn INSC-D, jista' jgħin Stati Membri oħra jiddekummissjonaw l-istallazzjonijiet tagħhom stess. Madankollu, dawn iż-żewġ żidiet ma jikkoreġux l-arkitettura finanzjarja: ir-rata ta' 86 % tibqa' massimu globali, u l-kontribuzzjonijiet addizzjonali tal-Istati Membri jiżdiedu mal-pakket mingħajr kontroll parlamentari addizzjonali.
Approċċ ibbażat fuq is-sussidjarjetà kien iżomm is-solidarjetà Ewropea iżda jorbot kull parti tal-finanzjament ma' stadji verifikabbli tal-pjan ta' dekummissjonar, b'awdit indipendenti tal-ispejjeż u klawsola ta' rkupru f'każ ta' qbiż. Kien ukoll jistabbilixxi limitu għall-kontribuzzjoni tal-Unjoni f'valur assolut, minflok ma jħalli pakket miftuħ għal riżorsi addizzjonali. Il-Parlament ipprefera żieda fil-baġit u garanziji ta' sigurtà, mingħajr mekkaniżmu ta' prestazzjoni. Għall-kontribwent, id-differenza hija sempliċi: f'każ wieħed, il-flus isegwu r-riżultati; fl-ieħor, isegwu l-kalendarju.
It-test mhuwiex definittiv. Il-Kunsill irid jiddeċiedi, u l-Parlament jitlob li jiġi kkonsultat mill-ġdid jekk ibiddel sostanzjalment il-proposta. Din hija l-okkażjoni biex jiġi kkoreġut dak li jonqos: stadji vinkolanti, limitu reali u evalwazzjoni indipendenti tal-ispejjeż qabel kull parti. Mingħajr dan, is-solidarjetà Ewropea tibqa' linja baġitarja, mhux impenn ta' riżultat.
Għajnuna eċċezzjonali ssir rendita baġitarja malli d-dewmien ma jiswiex xejn lil min jipproduċih.
