Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε νομοθετικό κείμενο για την ενίσχυση της βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης της άμυνας της ΕΕ. Η πρωτοβουλία αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των τρεχουσών απειλών και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, ενσωματώνοντας την άμυνα σε υφιστάμενα προγράμματα χρηματοδότησης. Απευθύνεται σε κράτη μέλη, ερευνητικούς φορείς και επιχειρήσεις του κλάδου.
Το πλαίσιο βασίζεται στην πλατφόρμα STEP (Στρατηγικές Τεχνολογίες για την Ευρώπη) και στο πρόγραμμα Ορίζοντας Ευρώπη. Ο κύριος στόχος είναι η δημιουργία ενός τέταρτου στρατηγικού τομέα εντός της STEP, αφιερωμένου στις τεχνολογίες άμυνας, για να ενισχυθεί η συνεργασία πολιτικού-στρατιωτικού τομέα και να επιταχυνθεί η καινοτομία.
Η θέση του Κοινοβουλίου σε πρώτη ανάγνωση μεταβιβάζεται στο Συμβούλιο. Μετά την οριστική έγκριση και δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εκδώσει κατευθυντήριες οδηγίες για την εφαρμογή του νέου στρατηγικού τομέα. Η εφαρμογή θα γίνει μέσω των υφιστάμενων προγραμμάτων, όπως η STEP και ο Ορίζοντας Ευρώπη.
Η πρωτοβουλία αναμένεται να ενισχύσει την τεχνολογική ανεξαρτησία και την ασφάλεια της ΕΕ. Οι επιχειρήσεις του κλάδου θα έχουν ευκολότερη πρόσβαση σε κεφάλαια για καινοτομία και ανάπτυξη προϊόντων. Ο στόχος είναι μια πιο ανθεκτική και ανταγωνιστική ευρωπαϊκή βιομηχανία άμυνας, με θετικές επιπτώσεις στην απασχόληση και την τεχνολογική ηγεσία. Η συνεργασία με το ΝΑΤΟ και άλλους εταίρους θα διευκολυνθεί, πάντα υπό την προϋπόθεση της προστασίας των συμφερόντων της ΕΕ.
Το Κοινοβούλιο ενέκρινε στις 16 Δεκεμβρίου, με 519 ψήφους υπέρ, 119 κατά και 25 αποχές, τη θέση του σε πρώτη ανάγνωση επί του κανονισμού (ΕΕ) 2025/2653, ο οποίος πρέπει να επιτρέψει τη χρηματοδότηση της αμυντικής προσπάθειας μέσω του προϋπολογισμού της Ένωσης. Το κείμενο είναι σύντομο, η συμφωνία με το Συμβούλιο έχει σφραγιστεί, και το ουσιώδες βρίσκεται αλλού: σε αυτό που επιτρέπει αυτή η ψηφοφορία χωρίς να λέει ακριβώς πώς θα το πληρώσει.
519 ψήφοι υπέρ, 119 κατά, 25 αποχές: η πλειοψηφία είναι άνετη και διασχίζει το πολιτικό φάσμα. Δεν είναι τυχαίο. Το κείμενο που τέθηκε σε ψηφοφορία δεν είναι πρόγραμμα άμυνας, είναι νομικός φάκελος. Το ψήφισμα εγκρίνει τη συμφωνία που επιτεύχθηκε με το Συμβούλιο και παραπέμπει στους κανόνες του κανονισμού (ΕΕ) 2025/2653, του οποίου το απόσπασμα δεν αναπαράγει ούτε τα ποσά, ούτε τα κριτήρια επιλεξιμότητας, ούτε τις λεπτομέρειες ελέγχου.
Για τον πολίτη, η συνέπεια είναι απλή: ψηφίζεται το άνοιγμα μιας δημοσιονομικής βρύσης χωρίς η κοινοβουλευτική συζήτηση να έχει αφορά την παροχή. Δεν είναι κριτική της ευρωπαϊκής άμυνας, είναι κριτική της μεθόδου. Ένα Κοινοβούλιο που εγκρίνει μια τελική συμφωνία σε πρώτη ανάγνωση χωρίς ουσιαστικές τροπολογίες δεν ασκεί πολιτική, επικυρώνει.
Η νομική βάση που επιλέχθηκε είναι αποκαλυπτική: άρθρα 173 (βιομηχανία), 182 και 183 (έρευνα), 175 και 176 (συνοχή), 192 (ενέργεια), 114 (εσωτερική αγορά). Με άλλα λόγια, η άμυνα εισβάλλει σε όλα τα διαμερίσματα του προϋπολογισμού χωρίς να δημιουργεί σαφή ειδική γραμμή. Αυτή η πολυδιάσπαση επιτρέπει γρήγορη χρηματοδότηση, αλλά αραιώνει την ευθύνη: ποιος αποφασίζει την κατανομή, ποιος ελέγχει την εκτέλεση, ποιος λογοδοτεί για ένα έργο που αποτυγχάνει;
Ο μηχανισμός είναι γνωστός: όταν μια νέα προτεραιότητα προστίθεται χωρίς κατάργηση αλλού, η πίεση αυξάνεται στα υφιστάμενα ανώτατα όρια ή στις εθνικές συνεισφορές. Τα κράτη μέλη που χρηματοδοτούν τον προϋπολογισμό θα δουν τον λογαριασμό, οι επιχειρήσεις που θα υποβάλουν αίτηση θα δουν τα κριτήρια, και οι φορολογούμενοι θα δουν το αποτέλεσμα. Ο κανονισμός 2025/2653 θα καθορίσει αυτούς τους κανόνες, αλλά το Κοινοβούλιο μόλις παραιτήθηκε από την τροποποίησή τους.
Μια προσέγγιση βασισμένη στην επικουρικότητα θα είχε θέσει ένα απλό ερώτημα πριν ανοίξει τη βρύση: γιατί ο ευρωπαίος φορολογούμενος πρέπει να χρηματοδοτεί αυτό που τα κράτη μπορούν να χρηματοδοτήσουν μόνα τους, και καλύτερα; Η άμυνα είναι ο κατεξοχήν τομέας κυριαρχίας. Η συγκέντρωση της έρευνας και των κοινών αγορών έχει νόημα όταν οι οικονομίες κλίμακας είναι πραγματικές. Η συγκέντρωση ενός προϋπολογισμού χωρίς αιρεσιμότητα ούτε λεπτομερή κοινοβουλευτικό έλεγχο σημαίνει μεταφορά της απόφασης χωρίς μεταφορά της ευθύνης.
Το κείμενο δεν λέει τίποτα για τα ποσά, τίποτα για τα κριτήρια, τίποτα για τον έλεγχο. Λέει μόνο ότι το Κοινοβούλιο εγκρίνει τη συμφωνία και ζητά να επανέλθει εάν η Επιτροπή τροποποιήσει την πρότασή της. Αυτό είναι το ελάχιστο διαδικαστικό, όχι δημοκρατική εγγύηση. Μια δημοκρατική εγγύηση θα απαιτούσε συζήτηση για τις προτεραιότητες: ποια έργα, ποιες χώρες, ποιοι έλεγχοι, ποια μετρήσιμα αποτελέσματα.
Η ευρωπαϊκή άμυνα είναι αναγκαιότητα. Αλλά μια αναγκαιότητα κακώς χρηματοδοτούμενη γίνεται δαπάνη χωρίς αποτέλεσμα. Οι 119 ψήφοι κατά και οι 25 αποχές δεν είναι ψήφοι κατά της άμυνας: είναι ψήφοι που αρνούνται να υπογράψουν μια επιταγή χωρίς να δουν το ποσό. Αξίζουν να ακουστούν, όχι να παρασυρθούν από την άνεση της πλειοψηφίας.
Ένα Κοινοβούλιο που εγκρίνει μια τελική συμφωνία χωρίς τροπολογία δεν ασκεί πολιτική, επικυρώνει.
Το Κοινοβούλιο ενέκρινε στις 16 Δεκεμβρίου, με 519 ψήφους υπέρ, 119 κατά και 25 αποχές, τη θέση του σε πρώτη ανάγνωση επί του κανονισμού (ΕΕ) 2025/2653, ο οποίος πρέπει να επιτρέψει τη χρηματοδότηση της αμυντικής προσπάθειας μέσω του προϋπολογισμού της Ένωσης. Το κείμενο είναι σύντομο, η συμφωνία με το Συμβούλιο έχει σφραγιστεί, και το ουσιώδες βρίσκεται αλλού: σε αυτό που επιτρέπει αυτή η ψηφοφορία χωρίς να λέει ακριβώς πώς θα το πληρώσει.
519 ψήφοι υπέρ, 119 κατά, 25 αποχές: η πλειοψηφία είναι άνετη και διασχίζει το πολιτικό φάσμα. Δεν είναι τυχαίο. Το κείμενο που τέθηκε σε ψηφοφορία δεν είναι πρόγραμμα άμυνας, είναι νομικός φάκελος. Το ψήφισμα εγκρίνει τη συμφωνία που επιτεύχθηκε με το Συμβούλιο και παραπέμπει στους κανόνες του κανονισμού (ΕΕ) 2025/2653, του οποίου το απόσπασμα δεν αναπαράγει ούτε τα ποσά, ούτε τα κριτήρια επιλεξιμότητας, ούτε τις λεπτομέρειες ελέγχου.
Για τον πολίτη, η συνέπεια είναι απλή: ψηφίζεται το άνοιγμα μιας δημοσιονομικής βρύσης χωρίς η κοινοβουλευτική συζήτηση να έχει αφορά την παροχή. Δεν είναι κριτική της ευρωπαϊκής άμυνας, είναι κριτική της μεθόδου. Ένα Κοινοβούλιο που εγκρίνει μια τελική συμφωνία σε πρώτη ανάγνωση χωρίς ουσιαστικές τροπολογίες δεν ασκεί πολιτική, επικυρώνει.
Η νομική βάση που επιλέχθηκε είναι αποκαλυπτική: άρθρα 173 (βιομηχανία), 182 και 183 (έρευνα), 175 και 176 (συνοχή), 192 (ενέργεια), 114 (εσωτερική αγορά). Με άλλα λόγια, η άμυνα εισβάλλει σε όλα τα διαμερίσματα του προϋπολογισμού χωρίς να δημιουργεί σαφή ειδική γραμμή. Αυτή η πολυδιάσπαση επιτρέπει γρήγορη χρηματοδότηση, αλλά αραιώνει την ευθύνη: ποιος αποφασίζει την κατανομή, ποιος ελέγχει την εκτέλεση, ποιος λογοδοτεί για ένα έργο που αποτυγχάνει;
Ο μηχανισμός είναι γνωστός: όταν μια νέα προτεραιότητα προστίθεται χωρίς κατάργηση αλλού, η πίεση αυξάνεται στα υφιστάμενα ανώτατα όρια ή στις εθνικές συνεισφορές. Τα κράτη μέλη που χρηματοδοτούν τον προϋπολογισμό θα δουν τον λογαριασμό, οι επιχειρήσεις που θα υποβάλουν αίτηση θα δουν τα κριτήρια, και οι φορολογούμενοι θα δουν το αποτέλεσμα. Ο κανονισμός 2025/2653 θα καθορίσει αυτούς τους κανόνες, αλλά το Κοινοβούλιο μόλις παραιτήθηκε από την τροποποίησή τους.
Μια προσέγγιση βασισμένη στην επικουρικότητα θα είχε θέσει ένα απλό ερώτημα πριν ανοίξει τη βρύση: γιατί ο ευρωπαίος φορολογούμενος πρέπει να χρηματοδοτεί αυτό που τα κράτη μπορούν να χρηματοδοτήσουν μόνα τους, και καλύτερα; Η άμυνα είναι ο κατεξοχήν τομέας κυριαρχίας. Η συγκέντρωση της έρευνας και των κοινών αγορών έχει νόημα όταν οι οικονομίες κλίμακας είναι πραγματικές. Η συγκέντρωση ενός προϋπολογισμού χωρίς αιρεσιμότητα ούτε λεπτομερή κοινοβουλευτικό έλεγχο σημαίνει μεταφορά της απόφασης χωρίς μεταφορά της ευθύνης.
Το κείμενο δεν λέει τίποτα για τα ποσά, τίποτα για τα κριτήρια, τίποτα για τον έλεγχο. Λέει μόνο ότι το Κοινοβούλιο εγκρίνει τη συμφωνία και ζητά να επανέλθει εάν η Επιτροπή τροποποιήσει την πρότασή της. Αυτό είναι το ελάχιστο διαδικαστικό, όχι δημοκρατική εγγύηση. Μια δημοκρατική εγγύηση θα απαιτούσε συζήτηση για τις προτεραιότητες: ποια έργα, ποιες χώρες, ποιοι έλεγχοι, ποια μετρήσιμα αποτελέσματα.
Η ευρωπαϊκή άμυνα είναι αναγκαιότητα. Αλλά μια αναγκαιότητα κακώς χρηματοδοτούμενη γίνεται δαπάνη χωρίς αποτέλεσμα. Οι 119 ψήφοι κατά και οι 25 αποχές δεν είναι ψήφοι κατά της άμυνας: είναι ψήφοι που αρνούνται να υπογράψουν μια επιταγή χωρίς να δουν το ποσό. Αξίζουν να ακουστούν, όχι να παρασυρθούν από την άνεση της πλειοψηφίας.
Ένα Κοινοβούλιο που εγκρίνει μια τελική συμφωνία χωρίς τροπολογία δεν ασκεί πολιτική, επικυρώνει.
