Η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθετεί μια νέα οδηγία για την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, ιδίως σε περιοχές εκτός εθνικής δικαιοδοσίας. Αυτή η πρωτοβουλία έρχεται σε κρίσιμο χρονικό σημείο, καθώς η παγκόσμια απώλεια βιοποικιλότητας επιταχύνεται. Η οδηγία απευθύνεται σε όλα τα κράτη μέλη και στοχεύει στην εφαρμογή των διεθνών δεσμεύσεων για τη διατήρηση των ωκεανών.
Η οδηγία βασίζεται στο Παγκόσμιο Πλαίσιο Βιοποικιλότητας Kunming-Montreal και στη Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα. Κύριος στόχος είναι η επίτευξη του στόχου 30% προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών έως το 2030 και της μακροπρόθεσμης οράσεως για 2050. Η εφαρμογή θα γίνει με σεβασμό στις αρχές της Συμφωνίας BBNJ (Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα σε Περιοχές Εκτός Εθνικής Δικαιοδοσίας).
Η οδηγία θα εφαρμοστεί σταδιακά από τα κράτη μέλη, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιβλέπει τη συμμόρφωση. Προβλέπεται η δημιουργία μηχανισμών συντονισμού και η υποστήριξη της επικύρωσης της Συμφωνίας BBNJ. Η Επιτροπή θα υποστηρίξει τα κράτη μέλη που επιθυμούν να φιλοξενήσουν τη διεθνή γραμματεία.
Οι πολίτες θα επωφεληθούν από βιώσιμους ωκεανούς και διατηρημένα θαλάσσια οικοσυστήματα. Οι αλιείς και οι ναυτιλιακές εταιρείες θα πρέπει να προσαρμοστούν σε νέους κανόνες, ενώ οι χώρες αναπτύξεως θα λάβουν οικονομική υποστήριξη. Η προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας θα συμβάλει στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Υιοθετώντας τη θέση του σε πρώτη ανάγνωση για τη συμφωνία BBNJ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επέλεξε να αφήσει τα κράτη μέλη να υποβάλλουν απευθείας στο διεθνές γραμματειακό όργανο μέτρα έκτακτης ανάγκης, χωρίς να περνούν από την προηγούμενη νομική αξιολόγηση της Επιτροπής. Ένα βήμα προς την ευθύνη των κρατών, αλλά μόνο ένα βήμα: ο μηχανισμός προηγούμενης εξέτασης παραμένει ο κανόνας για τα εργαλεία διαχείρισης ανά ζώνη, και η Επιτροπή διατηρεί δικαίωμα καθοριστικού ελέγχου επί του ποιος μιλά εξ ονόματος της Ένωσης.
Το αρχικό κείμενο επιφύλασσε στην Επιτροπή την εξέταση κάθε πρότασης πριν αυτή αναχωρήσει για τη Νέα Υόρκη. Το Κοινοβούλιο εισήγαγε εξαίρεση για τα μέτρα έκτακτης ανάγκης: όταν απειλείται καταστροφή, ένα κράτος μέλος μπορεί να απευθυνθεί απευθείας στη γραμματεία, υπό την προϋπόθεση να ενημερώσει τις Βρυξέλλες και τις άλλες πρωτεύουσες. Πρόκειται για αναγνώριση κοινής λογικής: σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, η ταχύτητα υπερισχύει της διαδικασίας. Όμως η εξαίρεση παραμένει στενή. Για τα εργαλεία διαχείρισης ανά ζώνη, που διαμορφώνουν διαρκώς τη χρήση της ανοικτής θάλασσας, η συγκεντρωτική διαδικασία παραμένει: σχέδιο διαβιβάζεται στην Επιτροπή, παρατηρήσεις των κρατών εντός 30 ημερών, νομική αξιολόγηση της Επιτροπής εντός 30 ημερών, και στη συνέχεια απόφαση υποβολής εξ ονόματος της Ένωσης ή ανάθεσης στο κράτος μέλος να ενεργήσει μόνο του. Η Επιτροπή διατηρεί επομένως τον έλεγχο του χρονοδιαγράμματος και της διατύπωσης.
Αυτός ο συμβιβασμός έχει κόστος. Ένα κράτος μέλος που θέλει να προωθήσει μια θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή σε ευαίσθητη ζώνη πρέπει πρώτα να πείσει την Επιτροπή ότι το σχέδιό του αξίζει να προωθηθεί εξ ονόματος της Ένωσης. Αν αποτύχει, μπορεί πάντα να ενεργήσει με δική του ιδιότητα, αλλά ο χαμένος χρόνος είναι πραγματικός: τριάντα ημέρες για τις παρατηρήσεις, τριάντα ημέρες για την αξιολόγηση, χωρίς να υπολογίζονται οι διαβουλεύσεις. Για τους οικονομικούς παράγοντες, αλιείς, μεταφορείς, ενεργειακούς φορείς, αυτή η αβεβαιότητα μεταφράζεται σε αναβληθέντα ή εγκαταλελειμμένα σχέδια. Η ανοικτή θάλασσα δεν περιμένει.
Το Κοινοβούλιο δεν αρκέστηκε να προσαρμόσει τη διαδικασία. Εισήγαγε ρήτρα αυστηρότερων μέτρων: ένα κράτος μέλος θα μπορεί να υπερβαίνει τις αποφάσεις της διάσκεψης των μερών για τους δικούς του υπηκόους και πλοία, τηρώντας το διεθνές δίκαιο. Είναι μια ανάσα για την εθνική κυριαρχία, αλλά προσοχή στην παρενέργεια: αυστηρότεροι κανόνες σε ένα κράτος μπορούν να ωθήσουν πλοία να υψώσουν σημαία αλλού, χωρίς όφελος για το περιβάλλον. Ο συντονισμός με τις περιφερειακές οργανώσεις αλιείας και τις ναυτιλιακές συμβάσεις παραπέμπεται σε αιτιολογικές σκέψεις, χωρίς δεσμευτική επιχειρησιακή υποχρέωση.
Άλλη προσθήκη: διετής έκθεση της Επιτροπής προς το Κοινοβούλιο για την εφαρμογή των μέτρων και τις παγκόσμιες εξελίξεις του BBNJ. Χρήσιμη για τη λογοδοσία, αλλά υπό την προϋπόθεση ότι η έκθεση αυτή δεν θα καταλήξει άσκηση επικοινωνίας. Το Κοινοβούλιο θα πρέπει να επαληθεύει ότι τα κράτη μέλη τηρούν τους κανόνες και ότι η Επιτροπή δεν καθυστερεί προτάσεις που την ενοχλούν. Τέλος, οι αιτιολογικές σκέψεις για το πλαίσιο Κουνμίνγκ-Μόντρεαλ και το ευρωπαϊκό σύμφωνο για τον Ωκεανό υπενθυμίζουν πολιτικούς στόχους, χωρίς να δημιουργούν νέες νομικές υποχρεώσεις: δεν πρέπει να συγχέονται με το θετικό δίκαιο.
Το Κοινοβούλιο χαλάρωσε το λουκέτο, αλλά το κλειδί παραμένει στις Βρυξέλλες.
Υιοθετώντας τη θέση του σε πρώτη ανάγνωση για τη συμφωνία BBNJ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επέλεξε να αφήσει τα κράτη μέλη να υποβάλλουν απευθείας στο διεθνές γραμματειακό όργανο μέτρα έκτακτης ανάγκης, χωρίς να περνούν από την προηγούμενη νομική αξιολόγηση της Επιτροπής. Ένα βήμα προς την ευθύνη των κρατών, αλλά μόνο ένα βήμα: ο μηχανισμός προηγούμενης εξέτασης παραμένει ο κανόνας για τα εργαλεία διαχείρισης ανά ζώνη, και η Επιτροπή διατηρεί δικαίωμα καθοριστικού ελέγχου επί του ποιος μιλά εξ ονόματος της Ένωσης.
Το αρχικό κείμενο επιφύλασσε στην Επιτροπή την εξέταση κάθε πρότασης πριν αυτή αναχωρήσει για τη Νέα Υόρκη. Το Κοινοβούλιο εισήγαγε εξαίρεση για τα μέτρα έκτακτης ανάγκης: όταν απειλείται καταστροφή, ένα κράτος μέλος μπορεί να απευθυνθεί απευθείας στη γραμματεία, υπό την προϋπόθεση να ενημερώσει τις Βρυξέλλες και τις άλλες πρωτεύουσες. Πρόκειται για αναγνώριση κοινής λογικής: σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, η ταχύτητα υπερισχύει της διαδικασίας. Όμως η εξαίρεση παραμένει στενή. Για τα εργαλεία διαχείρισης ανά ζώνη, που διαμορφώνουν διαρκώς τη χρήση της ανοικτής θάλασσας, η συγκεντρωτική διαδικασία παραμένει: σχέδιο διαβιβάζεται στην Επιτροπή, παρατηρήσεις των κρατών εντός 30 ημερών, νομική αξιολόγηση της Επιτροπής εντός 30 ημερών, και στη συνέχεια απόφαση υποβολής εξ ονόματος της Ένωσης ή ανάθεσης στο κράτος μέλος να ενεργήσει μόνο του. Η Επιτροπή διατηρεί επομένως τον έλεγχο του χρονοδιαγράμματος και της διατύπωσης.
Αυτός ο συμβιβασμός έχει κόστος. Ένα κράτος μέλος που θέλει να προωθήσει μια θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή σε ευαίσθητη ζώνη πρέπει πρώτα να πείσει την Επιτροπή ότι το σχέδιό του αξίζει να προωθηθεί εξ ονόματος της Ένωσης. Αν αποτύχει, μπορεί πάντα να ενεργήσει με δική του ιδιότητα, αλλά ο χαμένος χρόνος είναι πραγματικός: τριάντα ημέρες για τις παρατηρήσεις, τριάντα ημέρες για την αξιολόγηση, χωρίς να υπολογίζονται οι διαβουλεύσεις. Για τους οικονομικούς παράγοντες, αλιείς, μεταφορείς, ενεργειακούς φορείς, αυτή η αβεβαιότητα μεταφράζεται σε αναβληθέντα ή εγκαταλελειμμένα σχέδια. Η ανοικτή θάλασσα δεν περιμένει.
Το Κοινοβούλιο δεν αρκέστηκε να προσαρμόσει τη διαδικασία. Εισήγαγε ρήτρα αυστηρότερων μέτρων: ένα κράτος μέλος θα μπορεί να υπερβαίνει τις αποφάσεις της διάσκεψης των μερών για τους δικούς του υπηκόους και πλοία, τηρώντας το διεθνές δίκαιο. Είναι μια ανάσα για την εθνική κυριαρχία, αλλά προσοχή στην παρενέργεια: αυστηρότεροι κανόνες σε ένα κράτος μπορούν να ωθήσουν πλοία να υψώσουν σημαία αλλού, χωρίς όφελος για το περιβάλλον. Ο συντονισμός με τις περιφερειακές οργανώσεις αλιείας και τις ναυτιλιακές συμβάσεις παραπέμπεται σε αιτιολογικές σκέψεις, χωρίς δεσμευτική επιχειρησιακή υποχρέωση.
Άλλη προσθήκη: διετής έκθεση της Επιτροπής προς το Κοινοβούλιο για την εφαρμογή των μέτρων και τις παγκόσμιες εξελίξεις του BBNJ. Χρήσιμη για τη λογοδοσία, αλλά υπό την προϋπόθεση ότι η έκθεση αυτή δεν θα καταλήξει άσκηση επικοινωνίας. Το Κοινοβούλιο θα πρέπει να επαληθεύει ότι τα κράτη μέλη τηρούν τους κανόνες και ότι η Επιτροπή δεν καθυστερεί προτάσεις που την ενοχλούν. Τέλος, οι αιτιολογικές σκέψεις για το πλαίσιο Κουνμίνγκ-Μόντρεαλ και το ευρωπαϊκό σύμφωνο για τον Ωκεανό υπενθυμίζουν πολιτικούς στόχους, χωρίς να δημιουργούν νέες νομικές υποχρεώσεις: δεν πρέπει να συγχέονται με το θετικό δίκαιο.
Το Κοινοβούλιο χαλάρωσε το λουκέτο, αλλά το κλειδί παραμένει στις Βρυξέλλες.
